We moeten anders gaan denken door ons af te vragen of we van Nederland en rond de rivieren van Europa opnieuw het land een natuurlijke spons moeten gaan maken. De Delta van Nederland was ooit een moerasland, een natuurlijk spons van heel veel zoet water dat werd vast gehouden. De ambities van sommige Nederlandse voedsel bedrijven en overheden met onze agrarische sector heeft het goed verpest. Dat alles op de schop moest voor de grootgrutters blijkt nu desastreus uit te pakken. De herverkaveling werd zo uit gevoerd dat het zoetwater zo snel mogelijk moest kunnen worden afgevoerd. Het kostbaar zoet water word nu dadelijk iets waarom we moeten gaan liggen knokken als we niet oppassen. Waarom? Logisch, het word steed schaarser !
Waar vroeger de Nederlandse boer gewoon met beide benen op de grond stond was een snelle afvoer van water helemaal niet zo noodzakelijk. Sinds de boer voor het grote geld is gaan werken en voor de kar van de grootgrutters is gaan staan zijn er heel wat waterloopjes, beekjes, vijvers en sloten die ons zuiver zoet water vast hielden als sneeuw voor de zon verdwenen. Het grondwater stond toen hoger. Nu mag dat niet omdat die nieuwe boeren met al die zware tractoren het land op moeten kunnen. Wat zien we? Met de opwarming van de aarde betalen wij nu met zijn alle de rekening voor dit beheers beleid. Kortom , wat hebben ze gedaan hebben is dat waar eerst overvloed was er nu veel te weinig water in het landschap te vinden is, ondanks de delta die we zijn.
We worden geconfronteerd met de wrange vruchten
De afgelopen jaren worden we steeds vaker geconfronteerd met een werkelijkheid die we niet langer kunnen negeren. Hittegolven, langdurige droogte, lage rivierstanden en het verdwijnen van sneeuw en ijs in de Europese berggebieden laat ons zien dat het natuurlijk watersysteem het niet meer red. Als je dan ook nog water snel weg werkt dan komen we in grote problemen.
Europese rivieren drogen op
De Rijn, de Maas en vele andere Europese rivieren vertellen ons eigenlijk allemaal hetzelfde verhaal, en dat doen ze nu al decenia: het natuurlijke evenwicht is zo verstoort dat de water beschikbaarheid in rap tempo heel rap achter uit holt. De bergen van Europa, die eeuwenlang als een natuurlijke watertoren hebben gefunctioneerd, verliezen hun zoet water opslagcapaciteit. Minder sneeuw, terugtrekkende gletsjers, minder regelmatig regen en de oplopende warmere temperaturen zorgen ervoor dat de Nederlandse natuur steeds minder water vasthouden voor de droge zomermaanden.
Wat vroeger vanzelfsprekend was, wordt onzeker.
De vraag die wij ons in Zeeland moeten stellen is niet alleen: hoe voorkomen we overstromingen? Maar hoe zorgen we ervoor dat het kostbare zoete water dat in Europa valt, ook beschikbaar blijft in onze delta en onze rivieren wanneer we het nodig hebben?
Europa als één groot watersysteem waar Nederland aan het einde ligt van een enorme Europese waterketen.
Het water dat door onze rivieren stroomt, begint vaak honderden kilometers verderop:
- in de Alpen;
- in de middelgebergten van Duitsland;
- in de Ardennen;
- in de Europese bossen en landbouwgebieden.
De Rijn en Maas zijn geen Nederlandse rivieren. Het zijn Europese water aders. Wanneer bovenstrooms minder water is opgeslagen, voelen wij dat uiteindelijk in Nederland. Lage rivierstanden, verdroging van natuurgebieden, verzilting in kustgebieden en druk op landbouw en drinkwatervoorziening zijn de gevolgen van veranderingen die ook vaak veel eerder beginnen in het Europese landschap. Daarom moeten we anders gaan kijken naar water.
Water is geen afvalproduct dat zo snel mogelijk naar zee moet worden afgevoerd. Water is een geschenk dat we moeten bewaren.
Van afvoeren naar weer kunnen vasthouden
Ons huidige watersysteem is dus voor een groot deel ingericht op één doel: water zo snel mogelijk afvoeren. Dat was logisch in een tijd waarin Nederland vooral vocht tegen wateroverlast als je met tractoren het veld in moest. We krijgen steeds vaker te maken met twee uitersten:
- perioden met extreme neerslag;
- perioden met langdurige droogte.
Een systeem dat alleen maar gericht is op afvoer ten diensten van de agrarische sector werkt dan niet meer. We moeten opnieuw leren denken als de natuur. De natuur kent geen rechte afvoerkanalen. De natuur bouwt buffers:
- bossen;
- wetlands;
- moerassen;
- natuurlijke brede oevers;
- bodems vol met organische stof.
De natuur werkt als een spons. Dat principe moeten wij terugbrengen in Nederland en heel Europa. De levende sloot als voorbeeld functie. Binnen Corazonland werken wij op kleine schaal aan een voorbeeld hiervan: de levende sloot. Een sloot is niet alleen een afvoergoot. Het behoort een levende buffer te zijn. Een gezonde sloot kan:
- water langer vasthouden;
- biodiversiteit versterken;
- regenwater bufferen;
- bijdragen aan een gezondere bodem;
- het landschap veerkrachtiger maken.
Wat op kleine schaal werkt, kan op grote schaal een enorme impact hebben. Stel dat we niet alleen enkele sloten herstellen, maar duizenden kilometers landbouwsloten veranderen in levende watersystemen. Dan ontstaat een netwerk van kleine buffers door heel Europa.
Een Europees sponslandschap
Wij geloven dat de toekomst vraagt om een nieuw waterbeleid. Niet alleen meer technische oplossingen achteraf, maar herstel van natuurlijke systemen vooraf.
Daarbij denken wij aan: Sponszones langs Europese rivieren. Langs grote rivieren zoals de Rijn en Maas kunnen bredere natuurlijke bufferzones ontstaan:
- wetlands;
- overstromingsgebieden;
- natuurlijke oevers;
- bossen;
- kruidenrijke gebieden.
Deze gebieden houden water vast in natte perioden en geven het langzaam terug in droge perioden. De rivier wordt weer onderdeel van het landschap in plaats van een kanaal waar water zo snel mogelijk doorheen moet. Meer wateropslag ook in hogere gebieden is noodzakelijk. In berggebieden ligt een enorme kans. Naast natuurlijke opslag in sneeuw, bossen en bodems kunnen we kijken naar:
- bergmeren;
- waterreservoirs;
- gecombineerde opslag met duurzame energie zoals waterkracht.
Niet om de natuur te overheersen, maar om opnieuw balans te creëren. Water dat vandaag beschikbaar is, kan dan worden gebruikt wanneer mens en natuur het morgen nodig hebben. Een netwerk van grote en kleine waterbuffers creëren om wateropslag te realiseren. De oplossing ligt niet in één groot meer of één groot project. De kracht zit in duizenden kleine en grote buffers samen:
- vijvers in het landschap;
- landbouwbuffers;
- natuurlijke plassen;
- herstelde wetlands;
- levende sloten;
- regionale waterbekkens.
Elke buffer draagt er aan bij. Een landschap vol kleine sponsen kan uiteindelijk een enorme hoeveelheid water vasthouden. Een andere kijk op waterbeheer. Ook in Nederland moeten we kritisch kijken naar ons eigen beleid. Gebieden zoals Zeeland hebben ervaren hoe kwetsbaar zoetwater kan zijn. Wanneer regenwater en rivierwater te snel worden afgevoerd, verliezen we waardevolle zoetwatervoorraden. Een landschap waarin meer water was vastgehouden:
- in sloten;
- in bodems;
- in natuurlijke buffers;
- in kleine meren en plassen;
heeft veel mogelijk om zoetwater beschikbaar te houden voor droge perioden. Het uitgangspunt moet veranderen:
Niet:
“Hoe krijgen we het water zo snel mogelijk weg?”
Maar:
“Hoe bewaren we het water zo lang mogelijk waar het nodig is?”
De missie van Corazon
Bij Corazon geloven wij dat zorg voor de schepping ook betekent dat wij verantwoordelijkheid nemen voor de waterkringloop. Water is één van de meest waardevolle geschenken die ons gegeven is. Het bepaalt de gezondheid van onze natuur, onze voedselvoorziening en de leefbaarheid van toekomstige generaties.
Wij zien klimaatverandering niet alleen als een probleem van uitstoot en temperatuurstijging, maar ook als een oproep tot herstel. Het vraagt om een nieuwe manier van kijken naar onze relatie met de aarde. Niet alleen beheersen en afvoeren, maar herstellen, bewaren en samenwerken met de natuurlijke processen die ons leven ondersteunen.
Dat herstel begint bij de basis: gezonde bodems die water kunnen vasthouden, biodiversiteit die ecosystemen sterker maakt, landbouw die samenwerkt met de natuur en landschappen die opnieuw als een spons kunnen functioneren. Door beter om te gaan met water, herstellen we niet alleen de natuur, maar versterken we ook de toekomst van onze voedselvoorziening en onze samenleving.
De levende sloot op Corazonland is misschien maar een klein begin, maar is eigenlijk een groot herstel plan dat begint met een klein voorbeeld. Corazon wil laten zien hoe water langer kan worden vastgehouden en hoe natuur en landbouw elkaar kunnen versterken, willen wij bijdragen aan een bredere beweging van bewustwording en verandering.
Onze droom is een Europa waarin rivieren niet alleen worden gezien als afvoerkanalen, maar als levensaders die landschappen verbinden. Een Europa waarin water wordt gekoesterd, opgeslagen en gedeeld, zodat mens en natuur ook in tijden van droogte kunnen blijven floreren.
Want water is geen afval. Water is leven. En goed omgaan met water is een vorm van rentmeesterschap over de schepping. Geld mag dit nooit niet in de weg staan!