Corazon project “‘Groene oases voor ouderen”‘ bestaat 8 jaar

De vraag die wij stellen is niet alleen zo veel mogelijk vierkante meters groen in een gemeente realiseren maar juist: voor wie wordt die groene ruimte gerealiseerd, letten we daarbij op waar de meest kwetsbare mensen wonen en hoe zorgen we er met zijn allen voor dat juist daar de leefomgeving gezonder, koeler en socialer wordt?

Corazon vind dat kwetsbare mensen geen begrotings sluitpost van klimaatbeleid wordt

In veel beleidsprogramma’s worden heel wat investeringen aangekondigd, en dat met name in de economische groei en ontwikkeling, woningbouw, infrastructuur en bereikbaarheid. Alle worden afgedaan als afzonderlijke grote maatschappelijke opgaven. Maar wij verwachten op lokala niveau van overheden dat zij werken aan klimaatadaptatie, gezondheid, inclusie, participatie, biodiversiteit en arbeidsparticipatie. Deze beleidsvelden worden nog te vaak afzonderlijk georganiseerd en dan wint de eerste het meestal van de tweede.

Daar constateert Corazon de gemiste kans.

Een gemeente kan haar geld inzetten voor klimaatadaptatie en daarmee tegelijkertijd investeren in de gezondheid en werkgeleheid voor kwetsbare groepen. Een groenproject kan tegelijkertijd biodiversiteit versterken, CO₂ vastleggen, hittestress verminderen en ontmoetingsmogelijkheden creëren, maar ook kansen bieden voor hen die buiten het arbeids proces zijn komen te staan. Want vergroening en het onderhoudsprogramma ervan kan naast werkervaring bieden ook bijdrage aan de verbetering van hun leefstijl en daarmee hun loonwaarde. Zeker als we spreken over mensen die moeilijk toegang krijgen tot de arbeidsmarkt, omdat ze chronische klachten hebben ontwikkeld. Een eetbare groene omgeving kan bovendien bijdragen aan gesprekken, die leiden tot kennis over voeding en een gezondere leefstijl.

Waarom worden deze maatschappelijke opgaven nog steeds apart gefinancieerd, wanneer één goed ontworpen project meerdere publieke doelen tegelijk kan dienen?

Dat is de vraag die Corazon aan beleidsmakers wil voorleggen.

Economische groei is niet hetzelfde als maatschappelijke vooruitgang

Gemeenten zetten zich zelf onder grote druk. Er moeten woningen worden gebouwd, bedrijventerreinen worden ontwikkeld, voorzieningen moeten efficiënt worden georganiseerd en publieke middelen moeten doelmatig worden besteed, vooral aan zorg gerelateerd, stijgen die de pan uit. Maar wanneer ze alleen maar de economische groei de dominante maatstaf laat zijn, waarmee we de veel belangrijkere maatschappelijke vooruitgang beoordelen, zien we het werelds denken (het recht van de sterkste) terwijl juist de mensen die minder economische macht hebben uit beeld raken.

Neem onze ouderen die nauwelijks nog deelnemen aan de arbeidsmarkt. Mensen met chronische gezondheidsproblemen. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Mensen die vereenzamen. Mensen met armoede en weinig financiële ruimte. En jongeren die wel willen werken, maar niet vanzelf een plek vinden binnen de reguliere arbeidsmarkt vinden, die gedomineerd word door buitenlandse uitzendburaus.

Deze groepen, die onze eigen mensen zijn, hebben bijna geen stem meer in dit huidige economische systeem. Zij profiteren daarom ook ook niet automatisch mee van iedere nieuwe ontwikkeling maar betalen soms hoge rekeningen. Corazon wil dat de overheid  wat verder kijkt dan economische productie alleen. Een gezonde samenleving wordt beoordeeld op de kwaliteit van de leefomgeving, de mogelijkheid om ook mee te mogen doen, de algemene gezondheid van inwoners en de mate waarin mensen elkaar kunnen vinden en ontmoeten.

De centrale voedselketen laat dezelfde kwetsbaarheid zien

Neem een voorbeeld aan onze voedselvoorziening, waar we een ontwikkeling zien waarin productie, verwerking en distributie steeds verder worden gecentraliseerd. Grote supermarktketens, distributiecentra , uitzendorganisaties en grootschalige voedselproducenten bepalen in belangrijke mate hoe voedsel bij consumenten terechtkomt. Dat systeem lijkt zo efficiënt, maar die economische efficiëntie heeft een hoge tol op de maatschappelijke veerkracht.

Voor mensen met weinig geld, beperkte mobiliteit of gezondheidsproblemen zien we dat de afstand tot gezonde voeding juist een groter probleem wordt. Wanneer lokale voedselproductie, buurtvoorzieningen, werk en sociale netwerken verdwijnen, verdwijnen tegelijkertijd mogelijkheden voor ontmoeting, kennisoverdracht en lokale zelfredzaamheid.  Daarom wil Corazon dat we anders gaan kijken en anders gaan werken om een andere aanvulling op het bestaande systeem: meer lokale, kleinschalige en sociale voedsel- en groenvoorzieningen die weer dichtbij mensen staan. Als intrument ter versterking van de lokale samenleving.

Groene oases voor ouderen blijken echte sociale infrastructuren

Een groene plek rond een wooncomplex voor ouderen kan meer betekenen dan alleen een paar bomen en planten. Wanneer zo’n plek goed wordt ontworpen, kan zij ruimte bieden voor schaduw, beweging, ontmoeting, tuinieren, voedselproductie en activiteiten. Daarmee ontstaat een leefomgeving, waarin we echt kunnen leven en die ook goed is voor de gezondheid en zorg draagt, dat de sociale verbindingen elkaar gaan versterken.

Dat is vooral belangrijk voor ouderen, jongeren en chronische zieken.

Een oudere die tijdens een warme periode zijn woning nauwelijks kan verlaten, wat heeft zij /hij aan een windmolen park op zee en al die algemene klimaatstrategien wanneer er op loopafstand nergens een koele schaduwrijke en aantrekkelijke plek beschikbaar is als het boven de 30 graden is?

Een groene oases als ontmoetingsplek kan daar heel concreet een verschil van leven of dood zijn.

Niet omdat groen alle gezondheidsproblemen oplost, maar omdat de fysieke leefomgeving onderdeel is van gezondheid. Dat principe geldt overigens niet alleen voor ouderen. Ook mensen met chronische aandoeningen, mensen die sociaal geïsoleerd zijn en mensen die weinig toegang hebben tot recreatie en natuur kunnen profiteren van een gezondere en beter ingerichte leefomgeving.

Van praten over klimaatadaptatie naar het doen van klimaatadaptatie en dan mét inclusie

Corazon wil daarom een stap verder gaan.  Wij willen klimaatadaptatie verbinden met inclusie.  Dat betekent dat we niet alleen kijken naar de vraag waar bomen geplant kunnen worden, maar ook naar de vraag wie deze plekken kan helpen onderhouden en wie ervan kan profiteren. Daarmee ontstaat een verbinding tussen groepen die in beleid vaak afzonderlijk worden benaderd. Een oudere bewoner kan gebruikmaken van een groene ontmoetingsplek. Een jongere met afstand tot de arbeidsmarkt kan bijdragen aan het onderhoud ervan. Een buurtbewoner kan deelnemen aan een tuinactiviteit. Een maatschappelijke organisatie kan de plek gebruiken voor ontmoeting. Een gemeente realiseert klimaatadaptatie. En tegelijkertijd wordt CO₂ vastgelegd in bomen, struiken, bodem en andere natuurlijke elementen.

Dat is geen afzonderlijk project voor ieder beleidsdoel. Het is één maatschappelijke interventie die meerdere publieke waarden creëert.

De Corazon Stewards

Binnen Corazon willen we deze gedachte verder ontwikkelen via de Corazon Stewards.  Stewards kunnen ondersteuned worden ingezet bij maatschappelijke locaties en groene gebieden waar onderhoud, vergroening en sociale betrokkenheid samenkomen. Het gaat daarbij nadrukkelijk om mensen die niet vanzelfsprekend toegang krijgen tot de reguliere arbeidsmarkt. Wij kunnen deze mensen een vaste baan bieden bij het helpen van de kwetsbare groepen in de gemeente.

Door hen betaald werk, werkervaring, begeleiding en verantwoordelijkheid te bieden, ontstaat voor hen ook een route richting volledige participatie in de samenleving. Als Corazon Stewards wordt de deelnemer niet alleen gezien als iemand die ondersteuning nodig heeft, maar als iemand die waarde kan toevoegen aan zijn of haar eigen omgeving. Hij of zij kunnen mensen helpen. Dat is een belangrijk verschil.

Een jongere die meehelpt een groene ontmoetingsplek voor ouderen te onderhouden, ontvangt niet alleen begeleiding. Hij of zij levert een concrete bijdrage aan de wijk maar  ontvangt aandacht en misschien liefde vand ouderen. En de oudere ontvangt niet alleen zorg, maar krijgt aanspraak en een betere, gezondere leefomgeving.

Investeren in natuurlijke oplossingen: met Corazon kan dat

Ook vanuit klimaatperspectief is deze aanpak relevant. Bomen, struiken, vaste planten, voedselplanten en een gezonde bodem kunnen koolstof vastleggen. Daarnaast dragen bomen en groen bij aan schaduw, waterhuishouding, biodiversiteit en een aantrekkelijkere leefomgeving. Dat betekent niet dat iedere boom die de gemeente plant als zelfstandig klimaatbeleid vormt of pure klimaatwinst is. Dat moet realistisch worden berekend door de gemeente en niet worden overschat.  De echte waarde van natuur is wanneer we natuurlijke oplossingen niet onderschatten om hun totale werking op de mensheid.

Als een gemeente toch moet investeren in klimaatadaptatie, dan is toch het logisch dat Corazon vraagt om waar mogelijk oplossingen te kiezen die tegelijkertijd andere maatschappelijke waarde creëren?  Een groene omgeving die verkoeling biedt, biodiversiteit versterkt, koolstof opslaat, water vasthoudt, beweging stimuleert en ontmoeting mogelijk maakt, heeft een bredere maatschappelijke waarde dan een maatregel die slechts één probleem adresseert.

Gezondheid krijg je niet terug bij de huisarts

Ook de discussie over gezondheid verdient een bredere blik. We investeren veel in gezondheidszorg wanneer mensen ziek worden. Tegelijkertijd kunnen we veel eerder beginnen: bij de omgeving waarin mensen dagelijks leven. Een wijk met weinig groen, veel verharding, weinig schaduw en weinig mogelijkheden om elkaar te ontmoeten vraagt iets anders van bewoners dan een wijk met bomen, tuinen, wandelmogelijkheden en toegankelijke ontmoetingsplekken.

Daarbij hoort ook aandacht voor voeding en leefstijl.

Corazon wil daarom vergroening verbinden met leefstijl, eetbare landschappen, lokale voedselproductie, gezonde voeding en allerlei andere activiteiten rond leefstijl. Niet als alternatief voor medische zorg, maar als onderdeel van een grotere stap naar integratie van preventie en bouwen van een gezonde leefomgeving.

Beleidsmakers kunnen niet rekenen

De belangrijkste verandering die Corazon vraagt, is daarom misschien wel een verandering in de manier waarop projecten worden beoordeeld.  Een project hoeft niet altijd binnen één beleidsvakje te passen. Wanneer een project tegelijkertijd bijdraagt aan klimaatadaptatie, gezondheid, biodiversiteit, sociale cohesie, arbeidsparticipatie en lokale voedselvoorziening, dan moet die gecombineerde maatschappelijke waarde hoger worden geacht en ook zo worden meegenomen in de financiering.

Nu wordt vaak gevraagd: valt dit onder klimaat, zorg, welzijn, participatie of werk? Corazon zegt: onder al deze gebieden!

Dat vraagt om samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen en om fondsen en subsidieregelingen die ruimte bieden aan integrale projecten. Want als iedere afdeling alleen naar zijn eigen doelstelling kijkt, blijven er enorme kansen liggen.

Acht jaar later opnieuw beginnen

De bemoedigingsprijs van acht jaar geleden was voor Corazon een belangrijk signaal dat deze manier van denken waardevol was. Maar erkenning alleen verandert de leefomgeving niet. Daarvoor zijn om te kunnen uitvoeren, samenwerking en structurele financiering nodig.

De klimaatverandering wacht niet totdat beeidmakers wakker worden en of beleidsprogramma’s opnieuw zijn ingericht. Hittegolven wachten niet op de volgende beleidsperiode en regerings periode. En kwetsbare inwoners kunnen niet altijd zelf de middelen organiseren om hun leefomgeving klimaatbestendig te maken.

Daarom wil Corazon deze mensen helpen met het bouwen van groene oases voor ouderen en andere kwetsbare inwoners.

Niet als een tijdelijk groenprojectje om het geweten van wethouders af te kopen, maar als een onderdeel van een bredere aanpak, waarin klimaatadaptatie, gezondheid, sociale inclusie, lokale voedselvoorziening en arbeidsparticipatie elkaar gaan versterken. Daar moeten de miljoenen naar toe! We doen hier dan ook de oproep aan gemeenten, provincies, maatschappelijke organisaties en financiers:

Investeer niet alleen in afzonderlijke beleidsdoelen, maar juist in lokale projecten die meerdere maatschappelijke problemen tegelijkertijd aanpakken.

Geef ruimte aan organisaties als Corazon die wel deze verbinding in de praktijk kunnen maken. Investeer in groen waar de kwetsbaarheid het grootst is.  Investeer in mensen die moeilijk toegang krijgen tot de arbeidsmarkt. Investeer in lokale voedselvoorziening en gezonde leefstijlen. Investeer in natuurlijke oplossingen die de leefomgeving sterker maken.

En vooral: wacht niet totdat hittestress, vereenzaming, gezondheidsproblemen en arbeidsmarktuitsluiting ieder afzonderlijk een veel groter probleem zijn geworden.

Acht jaar geleden zag Corazon al een deel van deze opgave aankomen. Vandaag zijn we er nog steeds mee bezig en zoals toen, na deze overwinning, is nu nog geen lokale overheid bereid in dit Corazon project mee te investeren.