Het is eind september en we kunnen opnieuw de zwembroek en zomerkleren uit de kast halen. In delen van Nederland kan het dinsdag en woensdag richting 29 graden gaan. Voor deze tijd van het jaar is dat wel heel uitzonderlijk warm! Maar terwijl wij dan misschien buiten op een terras gaan zitten en ons niet eens afvragen waar de herfst nu blijft, komt er vanuit Groenland en Antarctica een heel ander bericht. Uit een grootschalig internationaal satellietonderzoek blijkt dat de ijskappen van Groenland en Antarctica in de afgelopen jaren 11,3 biljoen ton ijs hebben verloren. Dat verlies heeft de wereldwijde zeespiegel met meerdere centimeters verhoogd.
Op het eerste gezicht lijken die twee berichten weinig met elkaar te maken te hebben. Een warme septemberweek is immers gweoon het weer wat een beetje van slag lijkt, en verlies van miljarden tonnen ijs over aantal jaren iets zegt over schommeligen het klimaat. We kunnen niet uit één warme week ergens eind september begin oktober concluderen dat het klimaat gevaarlijk aan het veranderen is. Het weer kent toch altijd grote schommelingen en ook in het verleden kwamen toch van die uitzonderlijk warme septemberdagen voor?Maar dergelijke warme periodes moeten we toch gaan leren zien in de brede veranderingen die de aarde doorgaat en die de wetenschappers met langjarige metingen in het klimaatsysteem osn voor waarschuwen.
De komende dagen stroomt vanuit het zuiden zeer warme lucht richting Nederland end ekoude luhct van het Noorden is te ver terug getrokken door wegvallen van enrome massa ijs op de noordelijke ijszee.
Als we het ijs op de Noordpool gaan zien als de koelkast of onze airco die ons koel houd dan moeten we echt leren snapen dat wanneer dat er niet meer is de temperatuur in delen van ons land kunnen oplopen. Nu is het nog 27, 28 of zelfs 29 graden. In Limburg en het oosten van Brabant behoort lokaal zelfs 29 graden tot de mogelijkheden. Maar minder ijs is minder koeling, normaal gesproken liggen de temperaturen eind september aanzienlijk lager. Levensgevaralijk bv de natuur die merkt dat verschil onmiddellijk. Bomen kunnen hun herfstverkleuring uitstellen en sommige planten kunnen langer doorgroeien of opnieuw gana bloeien. De overgang van zomer naar herfst verloopt daardoor niet overal zoals we die vroeger gewend waren.
We hebben nog wel even de tijd denken we
omdat dat betekent dat de natuur hierdoor niet onmiddellijk ontregeld raakt. nemen we het er nog even van. Maar planten en bomen reageren voortdurend op temperatuur, neerslag, daglengte en bodemgesteldheid. Een warme periode kan ervoor zorgen dat bepaalde processen tijdelijk worden uitgesteld, terwijl een koude periode ze juist kan versnellen. De kalender bepaalt niet wanneer een boom zijn bladeren laat vallen; de omstandigheden bepalen dat in belangrijke mate.
Veel meer impact ind etoekomst want indrukwekkender dan één warme eidn septemberweek is wat satellieten inmiddels over een periode van tientallen jaren kunnen laten zien. Wetenschappers van het internationale Ice Sheet Mass Balance Inter-comparison Exercise, IMBIE, hebben metingen van 27 satellietmissies gecombineerd. Voor Groenland betkend dat ze kunnen terugkijken tot 1972 en voor Antarctica tot 1979. Daardoor ontstaat een veel vollediger beeld van wat er met de grootste ijsmassa’s op aarde gebeurt.
Tussen 1979 en 2023 verloren Groenland en Antarctica samen ongeveer 11,3 biljoen ton ijs. Dat is een hoeveelheid die bijna niet voor te stellen is. Het verlies van deze ijskappen heeft volgens de onderzoekers geschat tussen 1979 en 2023 ongeveer 3,14 centimeter bijgedragen aan de wereldwijde zeespiegelstijging. Groenland was verantwoordelijk voor ongeveer 1,81 centimeter en Antarctica voor ongeveer 1,33 centimeter. het geschatte is laag want de praktijk laat zien dat overal op arade de zee soms heel veel landinwaarts trekt. Golven opde kust steeds heftiger ene hoger worden.
Drie centimeter klinkt dan misschien niet zo indrukwekkend. Maar wanneer we bedenken dat het om het gemiddelde zeeniveau van alle wereldzeeën gaat, krijgt dat getal een heel andere betekenis. Neem Nederland waar 10 miljoen mensen onder zeenivo leven en de andere 100e miljoenen mensen in laaggelegen kustgebieden en rivierdelta’s. Onderzoeker Andrew Shepherd waarschuwt dat deze stijging mensen blootstelt aan risico’s van overstroming en kusterosie.
Voor Nederland is dat geen theoretische kwestie. Nederland is een laaggelegen deltaland dat al eeuwenlang met de zee leeft. We hebben dan wel dijken, duinen, gemalen, sluizen en stormvloedkeringen gebouwd om ons land bewoonbaar te houden en een stijgende zeespiegel betekent niet dat Nederland morgen onder water verdwijnt. Dus we maken ons er over niet druk lijkt het wel. Maar zowiso betekent het dat de opgave voor onze waterveiligheid groter en duurder zal worden en dat toekomstige generaties rekening moeten houden met veranderende omstandigheden en enorme kosten en lasten. We zien die nu al langszaam maar zeker binnen sluipen. Allemaal gerelateerd aan klimaat verandering ende oorzaak ervan.
Zoet water verdwijnt als sneeuw voor de zon
Een van de opvallendste conclusies van het nieuwe onderzoek is bovendien dat het ijsverlies niet simpelweg kan worden omschreven als ijs dat aan de oppervlakte smelt. Ongeveer 84 procent van het gemeten massaverlies blijkt samen te hangen met de dynamiek van de ijskappen: gletsjers zijn sneller richting de oceaan gaan stromen. Slechts ongeveer 16 procent is volgens de studie rechtstreeks toe te schrijven aan veranderingen in de oppervlaktebalans, waaronder smelten en sneeuwval.
Dat is belangrijk om te begrijpen. Een enorme ijskap ligt niet als een onbeweeglijke deken op het land. IJs stroomt langzaam richting de kust. Rond Antarctica en Groenland bevinden zich bovendien ijsplaten die als een soort natuurlijke rem kunnen functioneren. Wanneer die ijsplaten dunner worden of instabieler raken, kan de weerstand tegen het landijs verminderen. Daardoor gaan gletsjers sneller richting zee bewegen en komt steeds meer landijs in de oceaan terecht.
De oceaan speelt een belangrijke rol.
Op verschillende plaatsen kan warmer zeewater onder en rond ijsplaten terechtkomen en deze van onderaf aantasten. Daardoor kan de natuurlijke remwerking van het ijs verminderen. Het verhaal van de ijskappen gaat daarom niet alleen over smeltend ijs aan de oppervlakte, maar ook over de ingewikkelde wisselwerking tussen atmosfeer, oceaan, ijs en land.
Ook de ontwikkeling door de tijd is opvallend. In Groenland lag het gemiddelde jaarlijkse ijsverlies volgens de studie in de jaren tachtig rond 60 miljard ton. In de jaren 2010 was dat gestegen tot ongeveer 264 miljard ton per jaar. Op Antarctica nam het gemiddelde jaarlijkse verlies in dezelfde vergelijking toe van ongeveer 48 miljard ton naar ongeveer 202 miljard ton per jaar.
Daarbij moeten we oppassen dat we niet ieder afzonderlijk jaar als bewijs voor een nieuwe trend beschouwen. Klimaatsystemen kennen van nature schommelingen. Zo was het ijsverlies tussen 2020 en 2023 tijdelijk lager, onder andere door uitzonderlijk veel sneeuwval in Oost-Antarctica en relatief milde zomers in Groenland. Zo’n tijdelijke vermindering betekent echter niet automatisch dat de langjarige ontwikkeling is omgekeerd. Juist daarom zijn meetreeksen van tientallen jaren zo belangrijk.
Klimaat verdering word ook zonder de wetenschap steeds meer bewezen
Er zijn twee verkeerde conclusies die we uit dit soort berichten kunnen trekken. De eerste is dat iedere warme dag onmiddellijk moet worden gezien als bewijs van klimaatverandering. Dat is wetenschappelijk niet verantwoord. Een warme septemberdag is een weersgebeurtenis. De tweede fout is om iedere warme periode af te doen met de opmerking dat het vroeger ook wel eens warm was. Daarmee negeren we de veel langere meetreeksen die inmiddels beschikbaar zijn.
Het verschil tussen weer en klimaat is daarom essentieel. Het weer vertelt ons wat er vandaag en de komende dagen gebeurt. Het klimaat vertelt ons wat er over langere perioden verandert. Een temperatuur van 29 graden eind september zegt op zichzelf weinig over het klimaat. Een satellietreeks waarin gedurende tientallen jaren miljarden tonnen ijsmassa verdwijnen, zegt daarentegen wel iets over een langetermijnontwikkeling.
Misschien is juist dat onderscheid belangrijk in het huidige klimaatdebat. We hoeven niet iedere warme dag te dramatiseren en we hoeven ook niet ieder weerbericht tot een klimaatramp te verheffen. Maar we moeten evenmin onze ogen sluiten voor wat langdurige metingen ons vertellen. Wetenschap begint uiteindelijk met kijken, meten en vergelijken.
En terwijl de satellieten boven Groenland en Antarctica hun metingen blijven uitvoeren, kunnen wij hier in Nederland eind september misschien nog gewoon zonder jas naar buiten. Dat contrast is opvallend. De ene ontwikkeling speelt zich af op een schaal van dagen, de andere op een schaal van tientallen jaren. Toch vertellen beide ons iets over de wereld waarin we leven.
Corazon stelt de vraag wie veroorzaakt het nu werkelijk ?
Voor Corazon gaat het uiteindelijk om meer dan alleen de vraag hoeveel graden het dinsdag wordt of hoeveel ijs Groenland heeft verloren. Het gaat ook om de vraag hoe wij omgaan met de wereld die ons is toevertrouwd. In de christelijke traditie is de mens geen eigenaar van de aarde die onbeperkt met de schepping kan doen wat hij / zij maar wil, maar wij zijn rentmeester. Dat betekent verantwoordelijkheid nemen voor land, water, voedsel, dieren, planten en de leefomgeving vande ander die wij doorgeven aan volgende generaties.
Rentmeesterschap vraagt daarbij niet om angst, maar om verantwoordelijkheid. Niet om ontkenning en de gedachte van ;na mij de zondvloed, maar om eerlijk kijken naar de feiten. En ook niet om machteloosheid, maar om te zoeken naar wat we zelf kunnen doen. Juist op lokaal niveau kunnen we keuzes maken rond voedselproductie, bodem, biodiversiteit, energie, water en de manier waarop we met onze omgeving omgaan.
Een warme dag eind september lijk geen bewijs dat we de aarde laten ontsporen.
Maar een halve eeuw aan satellietmetingen vertelt ons wel dat de grote ijskappen van onze planeet aanzienlijk massa hebben verloren en dat dit heeft bijgedragen aan de stijging van de zeespiegel. Dat het klimaat verderd en dat weer gerelateerde ellend esteed meer en steeds omvangrijker worden. Die feiten verdienen dan wel geen paniek, maar zeker wel onze volle aandacht.
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les van deze merkwaardige eind septemberweek. Lten we na denken en ons afvragen waarom de zomer maar niet wil vertrekken. Kijken hoe de Aarde verandert op een veel grotere tijdschaal. We zou daar best angstig van kunnen worden! kijken we daarom niet? blijven daarom de massa het negeren. Of zijn we in de roes van de stoffen en slimme multi media apparaten die de grote bedrijven aan ons leveren? Corazon vragat zich af hoe kunnen we bewust leren kijken en nadenken en dan weer onze verantwoordelijkheid nemen.
De vraag is daarom niet alleen wat er met het klimaat gebeurt. De diepere vraag is wat is er met ons , de christen gebeurd aan wie de Aarde is toevertrouwd?
