Nederland in de aanval; De tweede kustlijn, een visie die Nederland ruimte geeft te groeien en zich te wapenen tegen de rijzende zeespiegel

Nederland loopt steeds vaker tegen de grenzen van zijn beschikbare ruimte aan. Er moeten woningen gebouwd worden, natuurgebieden beschermd worden, landbouwgrond behouden blijven en tegelijkertijd vragen de energietransitie, infrastructuur en economische ontwikkeling om steeds meer ruimte. De discussie gaat daardoor vaak over verdelen: wie krijgt welke grond en welke functie moet plaatsmaken voor een andere?

Stichting Corazon heeft jaren gelden al een andere vraag gesteld namelijk  laten we niet de bestaande ruimte anders verdelen, maar laten we nieuwe ruimte erbij creëren.

Het initiatief voor een Tweede Kustlijn voor de Nederlandse kust wat we tegen kwamen op omroep zeeland biedt daarvoor een inspirerend perspectief. Ingenieur Dick Butijn pleit daar dat hij al jaren voor een toekomst wil kiezen waarin Nederland opnieuw gebruikmaakt van een kwaliteit die ons land groot heeft gemaakt: het vermogen om samen te leven met het water en waar nodig weer nieuw land te creëren.

Nederlanders schrijven geschiedenis

Wie naar de Nederlandse geschiedenis kijkt, ziet dat vrijwel elke generatie voor grote uitdagingen heeft gestaan. Onze voorouders hebben moerassen drooggelegd, polders aangelegd en uiteindelijk zelfs de Zuiderzee veranderd in het huidige Flevoland. Wat ooit onmogelijk leek, werd werkelijkheid doordat mensen verder durfden te kijken dan de problemen van hun eigen tijd. Ze durfde te goven om bergen te verzetten.

Vandaag staan we opnieuw voor zo’n moment.

De zeespiegel stijgt langzaam maar onafwendbaar. Tegelijkertijd groeit de bevolking en wordt de druk op de beschikbare ruimte steeds groter. De grondprijzen stijgen jaar na jaar en steeds vaker staan landbouw, natuur, woningbouw en economische ontwikkeling tegenover elkaar. Het gevolg is dat maatschappelijke groepen tegenover elkaar komen te staan, terwijl de werkelijke oorzaak vaak simpel is: er is te weinig ruimte voor alle ambities die Nederland heeft.

Het plan voor een Tweede Kustlijn biedt een alternatief dat niet uitgaat van beperking, maar van uitbreiding. Door voor de Zeeuwse kust een reeks eilanden te ontwikkelen, ontstaat op termijn een nieuwe zone tussen land en zee. Deze eilanden zouden uiteindelijk kunnen uitgroeien tot een tweede beschermende kustlijn die Nederland extra veiligheid biedt tegen toekomstige zeespiegelstijgingen.

Voor Corazon is vooral interessant dat zo’n project veel meer oplevert dan alleen bescherming tegen het water.

Tussen de huidige kust en een nieuwe kustlijn zou een uitgestrekt gebied ontstaan van beschutte binnenwateren. Deze nieuwe watergebieden kunnen uitgroeien tot een unieke combinatie van natuur, recreatie, toerisme, voedselproductie en waterbeheer. Waar Nederland nu vaak keuzes moet maken tussen verschillende functies, ontstaat hier juist ruimte om meerdere functies naast elkaar te ontwikkelen.

De mogelijkheden voor recreatie zijn enorm. Denk aan nieuwe natuurgebieden, stranden, watersportlocaties, jachthavens en recreatieve voorzieningen die bezoekers uit binnen- en buitenland aantrekken. Zeeland heeft nu al een sterke toeristische sector, maar een beschutte binnenzee zou deze ontwikkeling naar een nog hoger niveau kunnen tillen. Het zou een gebied kunnen worden waar natuurbeleving, rust en duurzame recreatie samenkomen.

Daarnaast biedt zo’n binnenzee kansen voor innovatieve vormen van voedselproductie. De Nederlandse kennis van aquacultuur behoort tot de wereldtop. Mosselen, oesters, zeewier en verschillende vissoorten zouden hier op duurzame wijze kunnen worden gekweekt. In een tijd waarin voedselzekerheid steeds belangrijker wordt, kan dit een waardevolle bijdrage leveren aan de voedselvoorziening van de toekomst.

Zoetwater buffer

Ook het vraagstuk van zoetwater verdient aandacht. Door klimaatverandering krijgen we te maken met langere droge periodes afgewisseld door extreme regenval. Vooral in Zeeland neemt de verzilting van landbouwgrond toe. Grote kustmeren achter een nieuwe kustlijn kunnen functioneren als buffers waarin zoet water wordt opgeslagen voor droge tijden. Daarmee ontstaat niet alleen een extra bescherming tegen overstromingen, maar ook een oplossing voor toekomstige waterschaarste.

Wat Corazon bijzonder aanspreekt, is dat het plan niet uitsluitend gebaseerd is op techniek. De initiatiefnemers zoeken nadrukkelijk naar manieren om natuurlijke processen mee te laten werken. Oesterriffen, zeegrasvelden, zandtransport en natuurlijke duinvorming kunnen helpen bij de ontwikkeling van de eilanden. Daarmee ontstaat een project waarin mens en natuur niet tegenover elkaar staan, maar samenwerken.

Daarnaast zien wij ook belangrijke economische kansen. Nieuwe eilanden betekenen immers nieuwe grond. Die grond vertegenwoordigt een aanzienlijke waarde. In plaats van uitsluitend te kijken naar de kosten van aanleg, zou ook gekeken moeten worden naar de opbrengsten die op lange termijn ontstaan. Grond kan worden verkocht of uitgegeven in erfpacht, bedrijven kunnen zich vestigen en recreatieve ontwikkelingen kunnen economische activiteit genereren.

Gezond financieren in een nieuwe economie 

Daardoor ontstaat een financieringsmodel waarbij investeringen voor een belangrijk deel kunnen worden terugverdiend. De opbrengsten van de nieuwe ruimte kunnen uiteindelijk worden gebruikt om investeerders terug te betalen en verdere ontwikkelingen mogelijk te maken. In feite investeert Nederland dan niet alleen in veiligheid, maar ook in een nieuwe economische toekomst.

Natuurlijk zal een project van deze omvang tientallen jaren vergen. Niemand verwacht dat een Tweede Kustlijn morgen gerealiseerd wordt. Maar grote projecten beginnen altijd met een eerste stap. De Deltawerken werden niet in één dag gebouwd en ook Flevoland ontstond niet van de ene op de andere dag. Wat deze projecten gemeen hebben, is dat mensen durfden vooruit te kijken en keuzes maakten voor toekomstige generaties.

Bij Corazon geloven wij dat het nadenken over een Tweede Kustlijn precies zo’n keuze is. Niet omdat alle antwoorden al bekend zijn, maar omdat de uitdagingen waar Nederland voor staat vragen om nieuwe visies. Soms ligt de oplossing niet in het beter verdelen van wat we hebben, maar in het creëren van nieuwe mogelijkheden.

Nederland heeft eeuwenlang laten zien dat het in staat is om samen te leven met water. Misschien is het tijd om die traditie opnieuw op te pakken. Niet uit noodzaak alleen, maar vanuit een positieve visie op de toekomst. Een toekomst waarin veiligheid, natuur, voedselproductie, recreatie en economische ontwikkeling elkaar niet langer in de weg zitten, maar elkaar juist versterken.